నవరత్నాలు: ఆంధ్రప్రదేశ్ సంక్షేమ నమూనా – సమగ్ర విశ్లేషణ

నవరత్నాలు: ఆంధ్రప్రదేశ్ సంక్షేమ నమూనా – సమగ్ర విశ్లేషణ

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ, పరిపాలనా రంగాల్లో 'నవరత్నాలు' ఒక కీలక సంస్కరణగా నిలిచాయి. వై.ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి చేపట్టిన 3,648 కి.మీ ప్రజా సంకల్ప పాదయాత్రలో ప్రజల కష్టాలను స్వయంగా తెలుసుకుని రూపొందించిన ఈ 9 సంక్షేమ పథకాలు, 2019 ఎన్నికల మేనిఫెస్టోకి వెన్నెముకగా నిలిచాయి. రైతు శ్రేయస్సు, నాణ్యమైన విద్య, ఉచిత వైద్యం, మహిళా సాధికారత, పేదల గృహనిర్మాణం ప్రధాన లక్ష్యాలుగా ఈ విధానాలు అమలయ్యాయి.

నవరత్నాలలోని తొమ్మిది ప్రధాన పథకాలు

1. వైఎస్సార్ రైతు భరోసా (YSR Rythu Bharosa)

రైతాంగానికి సాగు ఖర్చుల భారం తగ్గించేందుకు వార్షిక పెట్టుబడి సాయాన్ని అందించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. కేంద్ర ప్రభుత్వ పీఎం-కిసాన్ సాయంతో కలిపి అర్హులైన రైతు కుటుంబాలకు ఏటా ఆర్థిక సాయం అందజేశారు. దీనితో పాటు వ్యవసాయానికి ఉచిత విద్యుత్, పంట నష్టపరిహారం, సున్నా వడ్డీ రుణాలు మరియు పంటల ఉచిత బీమా ప్రీమియంను ప్రభుత్వమే చెల్లించే విధానం కల్పించారు.

2. వైఎస్సార్ ఆరోగ్యశ్రీ (YSR Aarogyasri)

వైద్య ఖర్చులు భరించలేక పేద, మధ్యతరగతి కుటుంబాలు అప్పులపాలు కాకుండా నివారించడానికి ఈ పథకాన్ని సమూలంగా విస్తరించారు.

• రూ. 1,000 పైబడిన వైద్య చికిత్సలను పథకం పరిధిలోకి తేవడం.

• వేలాది వైద్య ప్రక్రియలను చేర్చి, పొరుగు రాష్ట్రాలైన హైదరాబాద్, బెంగళూరు, చెన్నైలలోని నెట్‌వర్క్ ఆస్పత్రుల్లోనూ ఉచిత చికిత్స వెసులుబాటు.

• ఆపరేషన్ అనంతరం రోగి కోలుకునే సమయంలో జీవనోపాధి దెబ్బతినకుండా 'ఆరోగ్య ఆసరా' ద్వారా రోజువారీ భృతి అందజేత.

3. అమ్మ ఒడి (Amma Vodi)

దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన ఉన్న కుటుంబాల్లోని పిల్లలను పాఠశాలలకు పంపేలా ప్రోత్సహించడానికి తీసుకొచ్చిన విప్లవాత్మక కార్యక్రమం. 1వ తరగతి నుంచి ఇంటర్మీడియట్ వరకు చదువుకునే విద్యార్థుల తల్లుల బ్యాంకు ఖాతాల్లో ఏటా రూ. 15,000 ఆర్థిక సాయాన్ని జమ చేయడం ద్వారా బడి మానేసే (డ్రాపౌట్) శాతాన్ని తగ్గించడం దీని లక్ష్యం.

4. ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్ – విద్యా దీవెన & వసతి దీవెన (Fee Reimbursement)

ఉన్నత చదువులు అభ్యసించే ఐటీఐ, పాలిటెక్నిక్, డిగ్రీ, ఇంజనీరింగ్, మెడిసిన్ విద్యార్థుల పూర్తి ట్యూషన్ ఫీజును 'జగనన్న విద్యా దీవెన' ద్వారా ప్రభుత్వమే చెల్లించేలా చర్యలు తీసుకున్నారు. అదనంగా, హాస్టల్, భోజన వసతి ఖర్చుల కోసం 'వసతి దీవెన' కింద ఏడాదికి నిర్దిష్ట మొత్తాన్ని విద్యార్థుల తల్లుల ఖాతాల్లోకి బదిలీ చేశారు.

5. వైఎస్సార్ ఆసరా & వైఎస్సార్ చేయూత (YSR Asara & YSR Cheyutha)

మహిళల ఆర్థిక స్వావలంబన, స్వయం ఉపాధి కల్పనే ధ్యేయంగా ఈ జంట పథకాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి:

• వైఎస్సార్ ఆసరా: పొదుపు సంఘాల (డ్వాక్రా) మహిళలు బ్యాంకుల నుంచి తీసుకున్న బకాయి రుణాలను నాలుగు విడతల్లో ప్రభుత్వమే చెల్లించింది.

• వైఎస్సార్ చేయూత: 45 నుంచి 60 ఏళ్ల మధ్య వయసు గల ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ, మైనారిటీ మహిళలకు నాలుగేళ్లలో విడతల వారీగా రూ. 75,000 ఆర్థిక సాయం అందించి కిరాణా, పాడి, పశుపోషణ వంటి రంగాల్లో స్థిరపడేందుకు ప్రోత్సాహం అందించారు.

6. పేదలందరికీ ఇళ్లు (Pedalandariki Illu)

రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సొంతిల్లు లేని లక్షలాది మంది నిరుపేద కుటుంబాలకు ఉచితంగా ఇళ్ల పట్టాలు పంపిణీ చేసి, కాలనీల రూపంలో పక్కా గృహ నిర్మాణాలను చేపట్టారు. మహిళా సాధికారతకు నిదర్శనంగా ఈ ఇళ్ల స్థలాల రిజిస్ట్రేషన్లు కుటుంబంలోని మహిళల పేరు మీదే జరిగాయి.

7. పెన్షన్ల పెంపు – వైఎస్సార్ పింఛన్ కానుక (Pensions Enhancement)

వృద్ధులు, వితంతువులు, ఒంటరి మహిళలు, దివ్యాంగులకు సామాజిక భద్రత కల్పించేందుకు వయోపరిమితిని 65 నుంచి 60 ఏళ్లకు తగ్గించారు. పింఛను మొత్తాన్ని విడతల వారీగా పెంచుతూ ప్రతి నెలా 1వ తేదీనే గ్రామ/వార్డు వాలంటీర్ల ద్వారా లబ్ధిదారుల గుమ్మం వద్దకే అందించే వ్యవస్థను నెలకొల్పారు.

8. జలయజ్ఞం (YSR Jalayagnam)

దివంగత సీఎం వైఎస్సార్ ప్రారంభించిన సాగునీటి ప్రాజెక్టులను వేగవంతం చేసి రైతులకు సాగునీరు, ప్రజలకు తాగునీరు అందించేందుకు ప్రాధాన్యమిచ్చారు. పోలవరం, పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ సహా వెనుకబడిన రాయలసీమ, ఉత్తరాంధ్ర ప్రాజెక్టులకు నిధుల కేటాయింపు ద్వారా పనులు చేపట్టారు.

9. దశలవారీగా మద్యపాన నియంత్రణ (Alcohol Regulation)

కుటుంబాల్లో శాంతిభద్రతలు, మహిళల క్షేమం కోసం బెల్ట్ షాపులను రద్దు చేయడం, ప్రభుత్వమే మద్యం దుకాణాలను నిర్వహించడం, ధరల పెంపు మరియు షాపుల వేళలను కుదించడం ద్వారా వినియోగాన్ని గణనీయంగా తగ్గించేందుకు చర్యలు తీసుకున్నారు.

అమలు తీరు – గ్రామ సచివాలయ, డిబిటి (DBT) వ్యవస్థలు

నవరత్నాల పథకాల విజయవంతమైన అమలు కోసం ప్రవేశపెట్టిన పాలనా సంస్కరణలు దేశవ్యాప్తంగా దృష్టిని ఆకర్షించాయి:

• డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT): దళారులు, అవినీతికి తావులేకుండా నిధులను నేరుగా లబ్ధిదారుల బ్యాంకు ఖాతాల్లోకే బదిలీ చేయడం.

• సచివాలయాలు & వాలంటీర్ వ్యవస్థ: ప్రతి 50 ఇళ్లకు ఒక వాలంటీర్, ప్రతి 2,000 జనాభాకు ఒక సచివాలయాన్ని ఏర్పాటు చేసి సంక్షేమ పథకాలను పారదర్శకంగా అర్హులందరికీ అందించే నెట్‌వర్క్ నిర్మించారు.